جستجو در پایگاه دانش اگرویار

چالش انتخاب ارقام گندم برای استان‌های ایران

ارقام گندم از جنبه اقلیم https://www.vecteezy.com/

5 دقیقه از زمان ارزشمندتان را به مطالعه این مقاله اختصاص دهید!

 برای کشت هر محصولی از جمله گندم نیاز به شناخت ارقام دارید تا بر اساس اقلیم منطقه‌تان انتخاب درستی داشته باشید. در صورتیکه قبل از اقدام به کشت در مزرعه، رقم مناسبی را انتخاب نکنید، شاهد کاهش عملکرد محصول‌ خواهید بود.  

تعریف ارقام در کشاورزی

ارقام در زراعت و باغبانی دسته‌ای از گیاهان هستند که از یک گونه گیاهی مشتق شده و طی پروسه‌های اصلاح ژنتیکی بسته به صفات مدنظر اصلاح‌گران در جهت رفع نیاز کشاورزان به بخش کشاورزی معرفی شده‌اند. یکنواختی در ارقامی که به بخش تولید معرفی می‌شوند یک اصل مهم است، از این نظر که در یک مزرعه مانند گندم بایستی همه گیاهان از نظر صفات رویشی و زایشی یکسان باشند تا کشاورز به نتیجه دلخواه برسد. در صورتیکه بخش‌های تحقیقات اصلاحی گیاهان زراعی و باغی چه در کشور ما و چه در سایر کشورها از جنبه صفات مهم بتوانند ارقام مفیدی را تولید و معرفی کنند، سود اقتصادی بالایی برای هر کشور دارد و نیاز به واردات ارقام را کاهش می‌دهد.

اهمیت انتخاب ارقام بر اساس اقلیم مناطق

سازمان خواروبار جهانی (FAO) استفاده از ارقام سازگارشده با اقلیم هر منطقه را روشی کاربردی در جهت بهبود عملکرد محصولات کشاورزی دانسته و به کلیه کشورها نیز توصیه می‌کند از چنین ارقامی استفاده کنند. قطعا کشت رقم‌هایی که سازگار با هر منطقه‌اند به بهبود حفاظت آب و خاک و مدیریت بهتر منابع در مزارع و باغات کمک شایانی کرده و اثرات منفی تغییرات اقلیمی را که منجر به اُفت عملکرد می‌شود را کاهش خواهد داد.  

ضرورت انتخاب ارقام گندم برای هر منطقه

نیازی به تاکید نیست که گندم مهم‌ترین محصول در سبد غذایی مردم دنیاست و نمی‌توان از اهمیت این محصولِ ارزشمند چشم‌پوشی کرد. تعداد ارقام گندم به دلیل ارزش بالا این محصول نیز زیاد است و چه در کشور ما و چه در سایر مناطقِ دنیا هر ساله ارقام جدیدی برای سازگاری بهتر با هر منطقه تولید می‌شود. با این‌وجود، متاسفانه طی دهه‌های اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی در جهان بسیاری از کشاورزان دچار این چالش هستند که کدام رقمِ گندم به آن‌ها بالاترین تناژ را می‌دهد؟!!!

چه صفاتی در گندم مهم هستند؟

در تمام مطالعات ارقام گندم مشخص است که مهم‌ترین صفت عملکرد گندم یا تناژ است که کشاورز عزیز با همه موارد و سختی‌ها در نهایت به نتیجه دلخواه برسد و سود اقتصادی مطلوبی داشته باشد. اما چند صفت دیگر نیز در ارقام گندم مهم هستند که بسته به اقلیم ممکن است صفتی در یک رقم محدود شود.

عملکرد یا تناژ گندم

قطعا بااهمیت‌ترین صفت برای گندم، عملکرد یا تناژ بالا است و نمی‌توان از این صفت مهم برای مزرعه گندم براحتی گذشت. با توجه به این مسئله برای انتخاب رقم باید به عملکرد مطلوب با توجه به سازگاری به اقلیم منطقه دقت کنید. البته که چند صفت دیگر مانند مقاومت به ورس و آفات و بیماری‌ها نیز در گندم مهم هستند و اگر در زمان انتخاب رقم به آن‌ها دقت نکنید نه تنها شاهد بهبود عملکرد نخواهید بود بلکه یک آفت یا بیماری یا حتی ورس بوته‌ها می تواند منجر به افت شدید عملکرد مزرعه شما شود.

موارد مدیریتی قبل از کاشت گندم و همچنین بعد از کاشت را نیز در کل دوره رشد درنظر بگیرید، زیرا دستیابی به بهترین نتیجه از کشتِ گندم از برآیند مثبت و مدیریت کلیه عوامل حاصل می‌شود.

ورس یا خوابیدگی

ورس در بوته گندم

ارتفاع بوته گندم در ارقام متفاوت است و به دلیل اینکه برداشت محصول به صورت مکانیزه است باید ارتفاع بوته برای این هدف استاندارد باشد. اما گاهی در فرآیندهای اصلاحی با وجود عملکرد بالا در یک رقم ممکن است بوته مقاوم به ورس یا خوابیدگی نباشد و در برخی مراحل رشدیِ گندم شاهد خوابیدگی بوته‌ها باشید.

مقاومت به آفات و بیماری‌ها

آفات و بیماری‌هایی بسیار مهم در مزارع گندم کشور وجود دارند که هرساله خسارات زیادی به مزارع وارد می‌کنند و اگر در زمان انتخاب رقم به این عوامل زنده و تنش‌زا توجه نکنید، در طول فصل رشد باید هزینه و وقت زیادی را صرف مبارزه با یک یا چند آفت یا بیماری کنید و شاهد اُفت عملکرد نیز باشید. برای آفات گندم، سن‌ها و شته‌ها و کنه بهتر است برای گزینش رقم مدنظر باشند و در بیماری‌های گندم، برخی قارچ‌ها مانند عامل پاخوره، سیاهک‌ها و زنگ‎‌ها بسیار برای بحث انتخاب رقم مهم هستند. به عنوان مثال در استان خوزستان یا استان‌های شمالی کشور به دلیل بالاتر بودن رطوبت بایستی در انتخاب رقم به صفت مقاومت به بیماری‌های قارچی دقت کنید تا رقم کشت‌شده شرایط مناسبی را از این نظر در مزرعه داشته باشد.

طول دوره رشد

بحث طول دوره رشدی به این دلیل است که برای برخی مناطق، گرما زودرس ممکن است رخ دهد و چون فرصت کافی برای مرحله کلیدی پرشدن دانه وجود ندارد، کشاورز مجبور به کشت رقم زودرس می‌شود. اما گاهی نیز طول فصل رشد طولانی است و ارقام دیررس مدنظر کشاورز هستند. البته برای این صفت، تاریخ کشت نیز بسیار مهم است که باید توجه خاصی به آن داشته باشید.

نکته
توجه داشته باشید که در پروژه‌هایی که برای برخی صفات مانند مقاومت به بیماری‌ها و آفات اجرا می‌شوند گاهی تمام صفات مطلوب داخل یک رقم نیستند و در برخی موارد برای اصلاح یک صفت بعضی صفات مانند عملکرد کم می شود و به همین دلیل است که باید در انتخاب رقمی با عملکرد مطلوب برای منطقه‌تان دقت داشته باشید.

چگونه یک رقم مناسب گندم را انتخاب کنیم؟

در کشور ما تحقیقات بسیاری برای ارقام گندم طی سال‌های گذشته انجام شده و ادامه نیز دارد اما نتایج تحقیقات و معرفی ارقام بسیار پراکنده بوده و هر ساله چالش بسیار مهم کشاورزان عزیز انتخاب درست رقم گندم بسته به اقلیم‌شان است.  

روش اول

در بسیاری مناطق کشور ما از گذشته تا به امروز، کشاورزان عزیز از ارقام محلی و رایج منطقه‌شان یا ارقام اصلاح شده توسط بخش تحقیقات کشاورزی برای کشت گندم استفاده می‌کرده‌اند و امروزه با مراجعه به جهاد کشاورزی هر منطقه، ارقام را خریداری و کشت می‌کنند.

روش دوم

روش دیگری که بسیار به کشاورزان و کارشناسان کمک می‌کند، مراجعه به سایت اگرویار، بخش داشبورد کشاورز است که سامانه انتخاب رقم بارگذاری شده و کشاورزان عزیز با مراجعه به این بخش می‌توانند رقم گندم را بر اساس منطقه، عملکرد، مقاومت به آفات و بیماری‌ها و برخی دیگر از صفات انتخاب کنند.

در انتهای مطلب چند رقم مهم گندم را که در مناطق گرم و مرطوب، گرم و خشک، معتدل و سرد کشور کشت می شوند را ارائه کرده‌ایم:

اقلیم گرم و مرطوب (استان‌های مازندران، گیلان، گلستان و قسمت‌هایی ازاستان اردبیل)
نام رقمعملکردطول دوره رشدواکنش به ورسواکنش به بیماری
تجن6 تا 7 تن در هکتار200 تا 210 روزمقاوممقاوم به زنگ قهوه‌ای
چمران5 تا 8 تن در هکتار180 تا 200مقاوممقاوم به زنگ قهوه‌ای و زنگ سیاه
دریا5 تا 6 تن در هکتار200 تا 215نیمه متحملمتحمل به زنگ زرد و قهوه‌ای
اقلیم گرم و خشک (اسـتان‌هـای خوزسـتان، هرمزگـان و قسمتهای جنوبی استان‌های فارس، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، کرمـان، سیسـتان و بلوچسـتان و بخشـی از اسـتان خراسان (طبس))
هامون6 تا 7 تن در هکتار200 تا 210 روزمقاومحساس به زنگ زرد
دز6 تا 7 تن در هکتار170 تا 190 روزمقاومحساس به زنگ زرد-نیمه حساس به زنگ قهوه‌ای
هیرمند5 تا 6 تن در هکتار180 تا 200مقاومنیمه‌حساس به زنگ زرد-متحمل به زنگ قهوه‌ای
اقلیم معتدل (استان‌های تهران، اصفهان، یزد و قسمت‌هایی از استان‌های فارس، لرستان، کرمانشـاه، کرمان، خراسان و سیستان و بلوچستان)
پیشتاز7 تا 8 تن در هکتار210 تا 220 روزمقاوممقاوم به زنگ زرد و قهوه‌ای
سیروان5 تا 6 تن در هکتار200 تا 210 روزمقاومنیمه‌مقاوم به زنگ زرد و قهوه‌ای
بک کراس روشن4 تا 5 تن در هکتار210 تا 220 روزنیمه مقاومنیمه‌حساس به زنگ زرد-مقاوم به زنگ قهوه‌ای
اقلیم سرد (استان‌های آذربایجان شرقی و غربی،کردستان، همدان، چهارمحال و بختیاری و قسمت‌هایی از شمال استان‌های خراسان، اصفهان وکهگیلویه و بویراحمد)
پیشگام8 تا 9 تن در هکتار220 تا 230 روزمقاوممقاوم به زنگ زرد
الوند6 تا 7 تن در هکتار220 تا 230 روزنیمه مقاومحساس به زنگ زرد
میهن7 تا 8 تن در هکتار220 تا 230 روزمقاوممقاوم به زنگ زرد- نیمه‌ مقاوم به زنگ قهوه‌ای

علاوه بر صفاتی که گفته شد، برای انتخاب رقم گندم به آبی یا دیم بودن ارقام نیز توجه کنید. اگرچه برخی ارقام هم به صورت دیم و هم آبی کشت می‌شوند، اما بسته به اقلیم منطقه باید در این بحث دقت کافی را داشته باشید. علاوه‌براین نکته، ارقام بهاره و پاییزه نیز در گندم اهمیت دارند و کشاورزان عزیز باید برای تنظیم تاریخ کشت این موضوع را نیز مدنظر قرار دهید.

این آموزش را دوست داشتید؟
11
2

بخش نظرات

دیدگاهتان را در ارتباط با این مطلب آموزشی بنویسید!

2 نظر
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
دریافت برنامه کوددهی اختصاصی