درخت خرما محصول بسیار مهمی برای کشاورزی کشور ما محسوب میشود، بطوریکه در تمام سال بخشی از سفرههای ایرانیان را به خود اختصاص داده است.
بیماری های قارچی خرما، بخش جداناپذیر نخلستانهای کشور هستند که در این مقاله آموزشی به بررسی چند بیماری مهم نخل خرما میپردازیم.
بیماری پژمردگی فوزاریومی خرما
گونههای قارچ فوزاریوم (Fusarium sp.) باعث بیماری پژمردگی فوزاریومی در درخت خرما میشوند و متاسفانه طی چند سال گذشته، کشاورزان شاهد خسارات گستردهای ناشی از این بیماری در نخلستانهای ایران، مراکش و الجزایر بودهاند. انتشار بیماری پژمردگی فوزاریومی در باغاتی که آبیاری غرقابی دارند، بیشتر است. ضمن اینکه تماس درختان با ریشه سالم با پاجوشها و ریشهها و یا خاک آلوده منجر به انتقال این بیماری خواهد شد.
احتمال ابتلا نخل خرما به بیماری پژمردگی فوزاریومی در تمام مراحل رشدی وجود دارد و اولین علائم آن با پژمردگی و تغییررنگِ برگچهها و خارهای یک سمت برگ مشخص میشود. در ادامه، پوسیدگی و تغییر رنگ ریشهها (خرمایی مایل به قرمز) اتفاق میافتد که بتدریج، قارچ بسمت آوندهای چوبی گسترش یافته و بیماری با قهوهای شدن آوندها بروز بیشتری پیدا میکند. منفیترین نکته این بیماری، رشد قارچ فوزاریوم بسمت مریستم انتهایی درختان است که در صورت وقوع این اتفاق، کل درخت از بین میرود.
بیماری پوسیدگی گلآذین (خامج خرما)
بیماری قارچی پوسیدگی گلآذین که به خامج خرما معروف است، در برخی مناطق کشور خسارات زیادی را به نخلستانها وارد میکند. قارچ Mauginiella scattae عامل این بیماری است که در مناطقی که خاک شور و سنگین است، باعث آسیب بیشتری خواهد شد. متاسفانه این قارچ بیماریزا با افزایش شدت بیماری، گلها را آلوده کرده و گسترش بیماری بسمت محور گلآذین منجر به باز نشدن اسپات و در نهایت خشک شدن آن میشود. در سالهایی که زمستانها طولانی و بهار پرباران است، بیماری خامج شیوع بیشتری پیدا کرده و خسارت بالتبع شدیدتر خواهد بود.
بیماری پوسیدگی تنه و جوانه مرکزی خرما
عامل بیماری پوسیدگی تنه و جوانه مرکزی خرما، قارچ Thielaviopsis paradoxa است. بدلیل آسیب این قارچ به جوانه مرکزی و تنه خرما، این بیماری شدیدا برای نخلستانها خطرناک است. در ارقام زاهدی، شاهانی و کبکاب و چند رقم دیگر، خسارت این بیماری گزارش شده است. کارشناسان مناطق خرماخیز کشور همچنین گزارش کردهاند که در نخلستانهایی که تازه احداث شدهاند و یا آبیاری غرقابی دارند، گسترش بیماری پوسیدگی تنه و جوانه مرکزی خرما بیشتر بوده است. البته که هر گونه زخم ناشی از آفاتی مانند سوسکهای چوبخوار نیز به نفوذ این قارچ کمک خواهند کرد.
از جمله علائم بارز بیماری پوسیدگی تنه و جوانه مرکزی خرما این است که قارچ بیماریزا از درون تنه درخت شروع به از بین بردن بافتهای مرکزی کرده و در مراحل اولیه، ظاهر درخت سالم به نظر میرسد. با گذشت زمان و تکثیر قارچ درون تنه، بافت فیبری تنه و دمبرگها براحتی از آن جدا میشود و در صورت آلودگی شدید، بخش سر درخت نیز خم شده و کل آن از بین میرود. آسیب در درختان مسن بسیار شدیدتر است و در صورت آلودگی گسترده، خم شدن ناگهانی تاج درخت خرما اتفاق میافتد.
بیماری بلایت و سوختگی برگ درختان خرما
در نخلستانهای کشور، بیماری بلایت و سوختگی برگ خرما ابتدا منجر به آسیب برگی میشود و پس از مدتی برگها بطور کامل خشک شده و از بین میروند. در پژوهشها مشخص شده که چندین قارچ عامل بیماری بلایت برگ خرما هستند که از جمله آنها Nattrassia mangiferae، Alternaria alternata، Cocoicola spp. و Serenomyces spp. میباشد. علامت اولیه از برگهای مسن شروع شده با نشانههایی کوچک و برنگ زرد روی برگچهها و در ادامه خشکیدگی کامل برگچههای یک طرف برگ اتفاق میافتد. بتدریج نوارهایی آبسوخته و قهوهای رنگ از انتهای نوک برگ در یک طرف آغاز و بسمت دمبرگ گسترش مییابند و در نهایت به کل برگ منتقل شده و برگ بطور کامل خشک میشود. گسترش نقاط و علائم بیماری، شکل شانکر و بلایت بخود گرفته و به همین دلیل با عنوان بلایت شناخته شده است. نقاط برجسته و دوکی شکل روی سطح دمبرگ آلوده یکی دیگر از علائم بارز این بیماری است.
راهکارهای موثر در کاهش خسارت بیماریهای قارچی خرما
- کاشت ارقام مقاوم و یا متحمل به بیماری (ارقام مقاوم به بیماری خامج خرما مانند حلاوی، حاجی محمدی، کبکاب و مکتوم).
- جلوگیری از ورود درختان و مواد گیاهی آلوده به نخلستان.
- بررسی گلآذینها در اوایل ظهور و اگر عامل بیماری مشاهده شد، حذف گلآذینهای آلوده تا حد زیادی به کاهش گسترش بیماری کمک خواهد کرد.
- مبارزه بموقع با آفاتی که به تنه درخت آسیب میزنند در جهت جلوگیری از ورود قارچ بیماری پوسیدگی تنه و جوانه مرکزی.
- افزایش فاصله بین درختان خرما در باغات جدید با هدف افزایش تهویه و کاهش رطوبت و گسترش بیماریهای قارچی.
- مدیریت آبیاری نخلستانها (کاهش آبیاری غرقابی) و رعایت عملیات زراعی در جهت کاهش رطوبت و جلوگیری از انتقال عامل بیماری.
- رعایت بهداشت نخلستان و حذف درختان آلوده برای جلوگیری از گسترش بیماری قارچی.
- استفاده از باکتریها و قارچهای مفید در برنامه کوددهی باغات که طبق بررسیها مشخص شده که به کاهش اثرات بیماریزایی بر درختان خرما کمک میکند.
- مشورت با گیاهپزشک حاذق برای مصرف سموم (در صورت نیاز).
- مدیریت کوددهی نخلستان از ابتدا تا انتها فصل و برنامهریزی برای فصول بعد با هدف تقویت درختان خرما و افزایش مقاومت به بیماریهای درخت خرما.
سوالات مهم در ارتباط با بیماری های قارچی خرما
- علت خشک شدن برگ نخل خرما چیست؟
خشک شدن برگ درخت خرما بدلایلی از جمله تنش خشکی و گرما و همچنین برخی بیماریهای قارچی مانند بلایت برگ خرما اتفاق میافتد. اگر چنین مواردی در نخلستان رخ داد.
- خسارت بیماری های قارچی خرما در ایران چگونه است؟
متاسفانه بدلیل پراکندگی سریع اسپورها و اجزا تکثیری قارچها، بیماریهای ناشی از قارچهای بیماریزا منجر به خسارات گستردهای در نخلستانهای کشور میشوند. چند بیماری مهم قارچی خرما عبارتند از: بیماری بلایت و سوختگی برگ درختان خرما، بیماری پوسیدگی تنه و جوانه مرکزی خرما، خامج خرما و بیماری پژمردگی فوزاریومی خرما.
- علت ضعیف بودن درخت خرما چیست؟
ضعف درختان خرما دلایل مختلفی دارد: مشکلات کوددهی و تغذیه گیاه، تنشهای محیطی، بیماری های قارچی خرما، آفاتی مانند سوسک چوبخوار، سوسک شاخدار، شپشکها و…
- بهترین سم برای نخل خرما کدام است؟
نمیتوان گفت بهترین سم چه سمی است، بسته به ارگانیسم قارچی یا باکتریایی و آفت، نوع سم متفاوت است و باید بر اساس عامل مشکل، سم را با مشورت متخصصان گیاهپزشک مصرف کرد.
- بهترین قارچ کش برای نخل خرما چه سمی است؟
برای بیماری های قارچی خرما، سموم متعددی در بازار وجود دارد ولی به عوامل متعددی مانند عامل بیماری، شرایط اقلیمی و وضعیت اقتصادی و موجودی سم در بازار بستگی دارد.
- چند علت سیاه شدن میوه خرما در نخلستان چیست؟
چندین بیماری قارچی خرما منجر به سیاه شدن میوه خرما میشوند اما برخی مشکلات فیزیولوژیک که بدلیل عدم مدیریت در تغذیه است نیز، منجر به این مشکل میشوند.
بخش نظرات
دیدگاهتان را در ارتباط با این مطلب آموزشی بنویسید!