بادام از مهمترین تولیدات باغی و خشکبار در کشور ما است. تولید حدود ۱۳۲ هزار تن بادام با پوست در سال ۲۰۲۴، سبب شده تا ایران، ششمین تولیدکننده بزرگ بادام جهان محسوب شود. استانهای چهارمحال و بختیاری، آذربایجان شرقی، فارس، خراسان رضوی، کرمان و آذربایجان غربی مهمترین تولیدکنندگان بادام هستند.
با توجه به اهمیت محصول بادام در کشور، بدیهی است که بررسی مشکلات این محصول نیز ضروری است و از این جهت در این مقاله آموزشی به شناخت 8 آفت خطرناک درخت بادام که باغداران باید بشناسند، پرداختهایم.
شتهها در بادام
شناسایی آفات بادام بر اساس علائم خسارت بخصوص برای شتهها دشوار است. دو گونه شته با عنوان شته آردآلود بادام و شته سبز به درختان بادام آسیب میرسانند. مشکل عمده شته ها در باغات بادام، انتقال ویروسها به درخت است که در بسیاری موارد امکان کنترل ویروس وجود ندارد. از جمله علائم بسیار بارز شته عبارتند از:
- پیچیدگی، بدشکلی و چینخوردگی برگهای جوان
- مشاهده جمعیت زیادی از شتهها در سطح زیرین برگها و روی سرشاخههای جوان
- ریزش زودهنگام برگها در آلودگیهای شدید و کاهش تشکیل جوانههای گل و میوه
- ترشح عسلک و چسبناک شدن برگها و شاخهها
- جذب مورچهها به دلیل وجود عسلک روی اندامهای گیاه
- رشد قارچ دودهای (فوماژین) روی عسلک و سیاه شدن سطح برگ
کرم خراط یا پروانه فری
آفت کرم خراط از مهمترین آفات درخت بادام در ایران است. در باغاتی که درختان مسن هستند و همچنین ضعیف، خسارت این آفت بیشتر خواهد بود. تنش کمآبی نیز تشدید کننده خسارت کرم خراط است. از جمله علامتهای آسیب کرم خراط به درختان بادام، مشاهده سوراخها و فضولات چوبی (خاکاره) روی تنه و شاخههای اصلی ناشی از تغذیه لارو این آفت است. پژمردگی و خشک شدن شاخههای آلوده بتدریج اتفاق میافتد و در نتیجه شاهد ضعف عمومی درخت و کاهش رشد رویشی خواهید بود.
شپشک نخودی بادام
از جمله آفاتی که منجر به خسارت در بادامستان میشود، شپشک نخودی بادام است که از اولین علائم تشخیصی مشاهده و استقرار شپشکها روی شاخهها، سرشاخهها و گاهی تنه درخت است. متاسفانه این آفت از شیره گیاهی تغذیه کرده و منجر به ضعف عمومی درختان بادام میشود. زردی، کاهش رشد و خشکیدگی تدریجی سرشاخهها یک علامت دیگر شپشک نخودی بادام است که در ادامه کاهش تشکیل جوانههای گل و میوه نیز اتفاق میافتد.
شپشک سپردار سان خوزه
از دیگر آفاتی که منجر به خسارت در باغ بادام میشود، شپشکی از خانواده سپرداران بنام سپردار سان خوزه یا سان ژوزه است. متاسفانه در باغاتی که کنترل زمستانه شپشکها انجام نشده، این آفت بیشتر مشاهده شده و منجر به خسارت در طی فصل رشد خواهد شد. از اولین علائم تشخیصی شپشک سپردار سان خوزه استقرار انبوهی از شپشک روی شاخهها، سرشاخهها، تنه و گاهی میوه است. همانند سایر آفات مشابه، مکیدن شیره گیاهی و تضعیف درخت و همچنین بروز لکههای قرمز یا ارغوانی در اطراف محل تغذیه روی میوه و شاخههای جوان از دیگر علائم خسارت این گونه از شپشک است.
کنه تارعنکبوتی
آفاتی عمومی که به اغلب محصولات کشاورزی از جمله درختان میوه خسارت میزنند، گونههای کنه تارعنکبوتی (کنه تارتن) هستند. نخستین علامت آسیب کنه تارعنکبوتی به درختان بادام با مشاهده تارهای ظریف روی و سطح زیرین برگها مشخص میشود. در ادامه روی برگ، نقاطی ریز و زرد رنگ و گاهی سفیدرنگ گسترش یافته و در صورت شدید بودن خسارت، زردی کامل و برنزه شدن و گاهی ریزش برگها رخ میدهد. در باغهای مناطق گرم و خشک و باغهایی که دچار تنش خشکی و کمآبی هستند، جمعیت کنه تارعنکبوتی بسرعت افزایش مییابد.
کنه قرمز اروپایی
آفت کنه قرمز اروپایی برخلاف کنه تارعنکبوتی، تارهای فراوان تولید نمیکند و عدم وجود تار از ویژگیهای آن است. این نوع کنه نیز مانند شپشکها و سایر کنهها از شیره سلولی برگ تغذیه کرده و منجر به بروز لکههای ریز زرد یا روشن روی برگ میشود. در چنین شرایطی فتوسنتز کاهش یافته و ضعف عمومی درخت اتفاق میافتد.
سوسک کاپنودیس
برخی سوسکها از جمله سوسک کاپنودیس در بادام، خسارات شدیدی به باغ وارد میکند. لاروهای این آفت از چوب طوقه و ریشههای اصلی تغذیه کرده و دالانهایی درون چوب ایجاد میکنند. وجود خاکاره و فضولات لاروی در اطراف طوقه و محل ورود لاروها از جمله علائم خسارت سوسک کاپنودیس در بادام است. پرواضح است که چنین خساراتی باعث زردی شدید برگها بدلیل کاهش انتقال شیره گیاهی شده و در ادامه کاهش شدید رشد و عملکرد درختان بادام اتفاق میافتد. سوسک کاپنودیس در باغات جوان و نهالستانها خسارت قابلتوجهی به بادام وارد میکند زیرا بافتها جوانتر بوده و عملکرد برای لاروهای این آفت راحتتر خواهد بود.
زنبور مغزخوار بادام چیست؟
مشاهده سوراخ خروجِ حشره کامل روی پوست سخت بادام اولین علامت مهم آفت زنبور مغزخوار بادام است. متاسفانه این آفت بعد از سوراخ کردن میوه جوانِ بادام و تخمگذاری در آن از میوه خارج شده و لاروهای آن از مغز بادام تغذیه کرده و منجر به نابودی کامل آن میشوند. توقف رشد و خشک شدن میوههای آلوده که بهصورت مومیایی روی درخت باقی میمانند، علامت دیگر آفت زنبور مغزخوار است. باغهایی که عملیات بهداشتی مانند جمعآوری و معدوم کردن میوههای آلوده انجام نمیشود، احتمال اینکه در سال بعد شاهد خسارت این آفت باشند، زیاد است.
آفت زنجره در باغ بادام
زنجره یکی از آفات مهم در برخی باغهای بادام است که بسته به گونه و منطقه، میتواند به درختان خسارت وارد کند. بیشترین آسیب زنجره بدلیل تخمگذاری حشرات کامل روی شاخههای جوان است، هرچند پورهها نیز با تغذیه از شیره ریشهها در خاک زندگی میکنند. خشک شدن سرشاخهها و کاهش رشد شاخههای جوان و ایجاد شکاف و زخم روی شاخه و تنه متاسفانه راه ورود قارچها و باکتریها به درختان بادام است. از جمله مشکلاتی که باکتریهایی که توسط زنجرهها منتقل میشوند، جارویی شدن یا جاروک بادام است. باکتریهایی که عامل این بیماری هستند روی بخشهای مختلف بدن زنجرهها گسترش پیدا کرده و زمانیکه این آفات در بادامزارها پرواز کنند باکتریها پخش شده و ورود آنها به درختان از طریق هر زخم و شکافی صورت میگیرد.
چگونه از خسارت آفات به باغ بادام جلوگیری کنیم؟
آفات بخشی از طبیعت باغات هستند و نمیتوان بطور کامل آنها را حذف کرد. راه حل اصولی، کنترل و اجرای روشهای پیشگیرانه است و در صورت افزایش خسارت، اجبارا استفاده از سموم پیشنهاد میشود.
چند راهکار اصولی کنترل آفات بادام:
- آبیاری و برنامه کوددهی اصولی با هدف افزایش مقاومت درخت
- حفظ بهداشت باغ و کنترل علفهای هرز
- پایش منظم باغ و شناسایی زودهنگام آفات (نصب تلههای فرمونی برای پایش و شکار انبوه آفات)
- ضدعفونی ابزار هرس و جلوگیری از انتقال آلودگی
- تقویت تنوع زیستی باغ و حفظ حشرات مفید
- هرس شاخههای آلوده و خشک
- جمعآوری و حذف میوهها و بقایای آلوده
- استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل (در صورت دسترسی)
- استفاده از مدیریت تلفیقی آفات (IPM)
- حفظ و رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها و زنبورهای پارازیتوئید
- در صورت امکان کنترل بیولوژیک با عوامل میکروبی
- روغنپاشی زمستانه برای کاهش جمعیت آفات زمستانگذران
- مبارزه شیمیایی هدفمند (فقط در صورت عبور از آستانه زیان اقتصادی و با مشورت با کارشناس گیاهپزشکی برای انتخاب روش و سم مناسب در صورت نیاز
- ثبت سوابق آلودگی و برنامهریزی سالانه برای مدیریت آفات
چند سوال مهم در ارتباط با آفات مهم بادام
- بهترین زمان مناسب سمپاشی درخت بادام چه موقع است؟
بسته به آفات زمان سمپاشی متفاوت است و هر آفت زمان سمپاشی خاص خود را بسته به شرایط منطقه و اقلیم و چرخه زندگی آفت دارد.
- علت جمع شدن برگ درخت بادام چیست؟
جمعشدگی برگهای درخت بادام بدلایلی از جمله خسارت انواع شته و تریپس، کنهها و زنجرکها، برخی بیماریهای ویروسی و فیتوپلاسمایی، تنش کمآبی و گرمای شدید، مصرف نامناسب علفکشها و کمبود برخی عناصر غذایی (کمبود کلسیم و بور) اتفاق میافتد.
- بهترین سم برای شته درخت بادام چیست؟
باید با نظر و تجویز کارشناس گیاهپزشکی و بر اساس شرایط هر باغ، مصرف سم مناسب انجام شود. زیرا کنترل آفت، نباید باعث آسیب به حشرات مفید، محیط زیست و بروز مقاومت شود.
- درمان کنه درخت بادام چه راه حلی است؟
کوددهی اصولی درختان، آبیاری منظم و جلوگیری از تنش خشکی، کاهش گرد و غبار در باغ و حفظ دشمنان طبیعی کنهها و هرس مناسب برای بهبود جریان هوا در داخل تاج درخت میتواند به درمان خسارت ناشی از آفت کنه کمک کند. استفاده از کنهکش مناسب باید با نظر و توصیه کارشناس گیاهپزشکی و در زمان مناسب انجام شود.
- بهترین سموم برای مبارزه با آفات بادام کدام سمها هستند؟
بهترین راهکار برای مبارزه با آفات بادام، استفاده از مدیریت تلفیقی آفات (IPM) است. در این راستا، باید باغ بهطور منظم پایش شود تا آفات در مراحل اولیه شناسایی شوند. حفظ سلامت درختان از طریق آبیاری مناسب، تغذیه متعادل، هرس اصولی و رعایت بهداشت باغ، نقش مهمی در کاهش خسارت آفات دارد. اگر جمعیت آفت از آستانه زیان اقتصادی عبور کند، استفاده از آفتکش مناسب باید تنها با تشخیص و توصیه کارشناس گیاهپزشکی و در زمان مناسب انجام شود.
بخش نظرات
دیدگاهتان را در ارتباط با این مطلب آموزشی بنویسید!