سرمازدگی بهاره درختان و راهکارهای کاهش خسارت

سرمازدگی بهاره یکی از مهم‌ترین چالش‌های باغداران است که سالانه خسارات قابل‌توجهی به تولیدات کشاورزی وارد می‌کند. این پدیده باعث کاهش شدید عملکرد درختان میوه شده و ضرر اقتصادی زیادی به کشاورزان تحمیل می‌کند. اگرچه آمار دقیق خسارات سرمازدگی بهاره در کشور در دسترس نیست، اما این پدیده در بسیاری از استان‌های معتدل و سردسیر اتفاقی اجتناب‌ناپذیر است و موجب از بین رفتن گل‌ها و میوه‌های تازه تشکیل‌شده می‌شود.

سرمازدگی بهاره درختان چیست؟

در مناطقی که درختان خزان‌کننده رشد می‌کنند، پس از تأمین نیاز سرمایی و نزدیک شدن به زمان باز شدن گل‌ها، کاهش ناگهانی دما می‌تواند باعث سرمازدگی شود. در بسیاری از موارد، حتی اگر دما به زیر صفر نرسد، افت دما به کمتر از ۵ درجه سانتی‌گراد می‌تواند آسیب جدی ایجاد کند. این آسیب ناشی از تغییرات فیزیولوژیکی درخت، به‌ویژه رقیق شدن شیره گیاهی و افزایش غلظت هورمون‌های رشد نسبت به دوره خواب است که موجب از بین رفتن گل‌ها و کاهش میوه‌دهی می‌شود.

چند دلیل وقوع سرمازدگی بهاره درختان

در بحث آسیب‌های سرمازدگی بهاره درختان بهتر است قبل از هر نکته‌ای، دلایل وقوع را بررسی کنیم.

احداث باغ در منطقه با احتمال سرمازدگی بهاره

قبل از احداث باغ، شرایط آب‌وهوایی منطقه باید به دقت بررسی شود. در مناطقی که تغییرات شدید دما وجود دارد، احتمال وقوع سرمازدگی بهاره بیشتر است. به‌ویژه باغاتی که در دره‌ها یا شیب‌های شمالی قرار دارند، بیشتر در معرض خطر هستند. هوای سرد در این مناطق به دلیل وزش بادهای سرد و تجمع هوای سنگین در پایین دره‌ها، خسارت بیشتری به باغات وارد می‌کند.

باغداران عزیز درست است که نمی‌توان تغییرات اقلیمی منطقه را کنترل کرد اما اگر به شرایط محل احداث باغ که باید با نوسانات دمایی ارقام شما سازگار باشد، تا حد زیادی توجه کنید، می‌توانید با برخی اقدامات پیشگیرانه یا انتخاب ارقام متحمل از بخشی از این خسارات جلوگیری کنید. متاسفانه احتمال خسارت سرمازدگی بهاره در باغاتی که در دره‌ها و شیب‌های شمالی قرار دارند، بیشتر است و کاهش دما به زیرصفر درجه سانتیگراد ممکن است آسیب زیادی به باغ وارد کند.

کشت ارقام حساس به سرمازدگی بهاره

ارقام زودگل بیشتر در معرض خطر سرمازدگی بهاره قرار دارند، زیرا گل‌های آن‌ها زودتر باز می‌شوند و در صورت کاهش دما، آسیب می‌بینند. در مقابل، ارقام دیرگل به دلیل باز شدن دیرتر گل‌ها، مقاومت بیشتری دارند. انتخاب رقم مناسب برای منطقه‌ای که باغ در آن احداث می‌شود، یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش خسارت است.

راهکارهای کاهش خسارت سرمازدگی بهاره درختان

متاسفانه هیچ راهکاری بطور کامل نمی‌تواند از خسارت سرمازدگی بهاره جلوگیری کند اما اگر مدیریت برخی موارد در باغ اجرا شود منجر به کاهش آسیب‌ها می‌شود.

مدیریت تغذیه در کل فصل

مدیریت صحیح تغذیه نقش مهمی در افزایش مقاومت درختان به سرمازدگی بهاره دارد. اگر درختان تمام عناصر مورد نیاز خود را از طریق یک برنامه کوددهی اصولی دریافت کنند، مقاومت آن‌ها به تنش‌های محیطی افزایش می‌یابد.
نکته: مصرف بیش از حد کودها می‌تواند حساسیت بافت‌ها به سرما را افزایش دهد. بنابراین، برنامه کوددهی باید دقیق و متناسب با نوع درخت و زمان گلدهی تنظیم شود.

پیشنهاد تیم اگرویار این است که برنامه کوددهی فروت ست بموقع اجرا شود تا جوانه‌های سال بعد درختان تقویت شود و در این حالت افزایش مقاومت درخت نیز در صورت بروز سرمازدگی بهاره بیش‌تر خواهد بود. در برنامه کودی فروت ست باغات کودها به میزان لازم و البته بسته به نوع درخت و زمان گلدهی تنظیم شده و هیچ کودی بیش از حد توصیه نشده است.

 دریافت برنامه فروت ست باغات

احداث باغات در مناطق با ریسک کمتر سرمازدگی بهاره

انتخاب محل مناسب برای احداث باغ یکی از موثرترین راهکارهاست. باغاتی که در شیب‌های جنوبی قرار دارند، به دلیل دریافت نور خورشید بیشتر، کمتر تحت تأثیر سرمازدگی بهاره قرار می‌گیرند. همچنین، احداث باغ در نقاطی که تغییرات دما شدید نیست، می‌تواند خسارت را به حداقل برساند.

کشت ارقام دیر گل یا مقاوم به سرمازدگی بهاره

انتخاب ارقام مقاوم به سرما یا دیرگل می‌تواند خسارت سرمازدگی بهاره را کاهش دهد. این ارقام به دلیل باز شدن دیرتر گل‌ها، احتمال آسیب کمتری دارند. برای مثال، در مناطقی که احتمال سرمازدگی بهاره بالا است، کشت ارقامی مانند بادام دیرگل یا سیب مقاوم به سرما توصیه می‌شود.

استفاده از سوخت های فسیلی با هدف گرم کردن باغ

در برخی مناطق، کشاورزان برای کاهش اثرات سرمازدگی بهاره از سوخت‌های فسیلی یا چوب برای روشن کردن آتش استفاده می‌کنند. این روش در کوتاه‌مدت و برای مناطق کوچک مؤثر است، اما در مواردی که سرما طولانی‌مدت باشد، تأثیر آن محدود است. بهتر است این روش به‌عنوان یک راهکار کمکی در کنار سایر روش‌ها استفاده شود.

ایجاد باد مصنوعی با توربولاینرها

ایجاد باد مصنوعی با استفاده از توربولاینرها یا هلیکوپترها، یکی از روش‌های کاربردی برای کاهش خسارت سرمازدگی بهاره است. این روش با جابجایی هوای سرد و گرم، دمای اطراف جوانه‌ها را متعادل می‌کند و از آسیب جلوگیری می‌کند. البته هزینه بالای این روش ممکن است برای برخی کشاورزان چالش‌برانگیز باشد.

پیش‌بینی هواشناسی و برنامه‌ریزی

یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه، استفاده از پیش‌بینی‌های هواشناسی است. با داشتن اطلاعات دقیق درباره دمای شب‌های آینده، کشاورزان می‌توانند به‌موقع اقدامات لازم را انجام دهند. امروزه با استفاده از اپلیکیشن‌ها و وب‌سایت‌های هواشناسی، می‌توان به‌راحتی از وضعیت آب‌وهوایی منطقه خود آگاه شد.

ما در تیم اگرویار همراه کشاورزان عزیز و پرتلاش‌مان هستیم و در جهت بهبود عملکرد باغات و مزارع گام برمی‌داریم. در این راه و برای کاهش خسارت تنش‌هایی مانند خسارت سرمازدگی بهاره، در انتظار تجربیات، نظرات و انتقادات شما عزیزان هستیم.