انتخاب بذر مناسب برای دیمزارهای سردسیر، از آن دسته تصمیمهایی است که نتیجهاش را تا آخر فصل با خودتان حمل میکنید. در مناطقی مثل آذربایجانشرقی و غربی، اردبیل، کردستان، همدان، زنجان و بخشهایی از کرمانشاه، سرمای زودرس پاییزه، یخبندانهای زمستانی طولانی و کوتاه بودن فصل رشد، شرایطی کاملاً متفاوت از دشتهای گرم کشور رقم میزند. رقمی که در خوزستان یا فارس عملکرد خوبی دارد، ممکن است در ارتفاعات کردستان حتی به مرحله سنبلهدهی هم نرسد.
به همین دلیل، ایستگاههای تحقیقات کشاورزی دیم کشور (مراغه، قاملو در کردستان، سرارود در کرمانشاه، اردبیل، زنجان و شیروان) سالهاست روی معرفی ارقام زمستانه و نیمهزمستانهی متحمل به سرما کار میکنند. نتیجه، مجموعهای از ارقام است که هرکدام مزیتهای خودشان را دارند.
ارقام پیشنهادی برای دیمزارهای سردسیر
- آذر ۲: رقم پایه و شاهد اکثر آزمایشهای مقایسه عملکرد در مناطق سرد کشور. سازگاری بالا با شرایط دیم کوهستانی دارد و سالهاست در کردستان، آذربایجان و اردبیل کشت میشود.
- سرداری: یکی از ارقام رایج و شناختهشده در دیمزارهای کردستان، با تحمل نسبی به سرمای زمستانه.
- باران: رقم نان زمستانهی جدیدتر که در آزمایشهای چندساله در مراغه، قاملو، زنجان، اردبیل، سرارود، شیروان و ارومیه، عملکردی بهتر از آذر۲ و سرداری ثبت کرده است.
- هشترود: رقم زمستانهای که در آزمایشهای مقایسه عملکرد، نسبت به آذر۲ حدود ۱۳ درصد برتری نشان داده و برای مناطق سرد و معتدل کشور توصیه شده است.
- کمال: از جدیدترین معرفیشدهها برای دیمزارهای سرد و معتدلسرد، با عملکرد رقابتی در برابر آذر۲ و اوحدی.
- اوحدی و هما: از ارقام شاهد و رایج در آزمایشهای تطبیقی مناطق سرد، هنوز در بعضی مناطق کاربرد دارند اما در حال جایگزینی با ارقام جدیدترند.
نکته مهم اینجاست که هیچکدام از این ارقام، «بهترین مطلق» برای همهی مناطق سردسیر نیستند. عملکرد هرکدام بسته به میکروکلیمای منطقه، ارتفاع از سطح دریا، الگوی بارش پاییزه و حتی نوع خاک، متفاوت میشود. بهترین کار این است که پیش از خرید حجم زیاد بذر، با مرکز جهاد کشاورزی یا ایستگاه تحقیقات دیم منطقه خودتان تماس بگیرید و ببینید کدام رقم در آزمایشهای محلی همان سالها نتیجه بهتری داده است.
چرا رقم زمستانه یا بینابین را انتخاب کنیم؟
گندمهای زمستانه به دلیل نیاز به سرما برای گلدهی (نیاز ورنالیزاسیون)، دقیقاً برای این مناطق طراحی شدهاند. دوره رویشی طولانیتری دارند و همین باعث میشود فرصت بیشتری برای جذب آب و مواد غذایی خاک پیدا کنند. در مقابل، ارقام بهاره در این اقلیم اصلاً مناسب نیستند، چون یخبندان زمستانه میتواند کل مزرعه را از بین ببرد.
معیارهای انتخاب بذر برای دیم سردسیر
وقتی میخواهید بین چند رقم موجود در بازار تصمیم بگیرید، این فهرست را در نظر داشته باشید:
- تحمل سرما و یخبندان: مهمترین معیار؛ رقمی که در مرحله چهاربرگی به سرمای شدید زمستان میرسد نباید آسیب جدی ببیند.
- طول دوره رشد: باید با طول فصل رویش منطقه شما هماهنگ باشد، نه خیلی زودرس و نه آنقدر دیررس که با گرمای زودرس بهاره برخورد کند.
- مقاومت به بیماریهای زنگ: در مناطق مرطوب و کوهستانی، زنگ زرد و زنگ قهوهای شیوع بیشتری دارند.
- سابقه عملکرد در ایستگاههای تحقیقاتی هماقلیم: دادههای مراغه، قاملو و سرارود معتبرترین مرجع برای مناطق سردسیر غرب و شمالغرب کشورند.
- کیفیت و اصالت بذر: بذر گواهیشده از مراکز جهاد کشاورزی، نسبت به بذر خودمصرفی که سالها بدون اصلاح دستبهدست شده، خلوص ژنتیکی و قوه نامیه بالاتری دارد.
نکات تکمیلی کاشت در دیمزارهای سردسیر
انتخاب رقم فقط نیمی از راه است؛ نیم دیگر به نحوه کاشت برمیگردد:
- زمان کاشت مناسب در مناطق خیلی سرد و کوهستانی، از اواخر شهریور تا نیمه اول مهر است تا بوته پیش از سرمای اصلی به مرحله چهاربرگی برسد.
- عمق کاشت معمولاً بین ۴ تا ۵ سانتیمتر در نظر گرفته میشود؛ اگر رطوبت خاک کم باشد، این عمق تا ۶-۷ سانتیمتر افزایش مییابد.
- فاصله ردیف کمتر از ۱۵ سانتیمتر، بهخصوص در دیمزارهای کمآب، به یکنواختی سبز شدن و کاهش رقابت علف هرز کمک میکند.
- تراکم بذر باید متناسب با رقم انتخابی و شرایط رطوبتی زمین تنظیم شود؛ تراکم بیش از حد در سالهای کمبارش، رقابت آب را تشدید میکند.
- تناوب زراعی با حبوبات یا آیش یکساله، بهویژه در دیمزارهای کوهستانی شمالغرب، به بهبود ساختار و حاصلخیزی خاک کمک قابل توجهی میکند.
جمعبندی
برای دیمزارهای سردسیر و کوهستانی ایران، ترکیبی از ارقام زمستانه با سابقه اثباتشده مثل آذر۲، سرداری، باران، هشترود و کمال گزینههای اصلی هستند. اما به جای تکیه صرف بر نام یک رقم، بهتر است نتایج آزمایشهای محلی چند سال اخیر منطقه خودتان را از مراکز تحقیقاتی دیم یا جهاد کشاورزی بگیرید و رقم را متناسب با ارتفاع، الگوی بارش پاییزه و سابقه سرمازدگی زمین خودتان انتخاب کنید. ترکیب بذر مناسب با زمانبندی درست کاشت و مدیریت تراکم، تفاوت بین یک برداشت متوسط و یک برداشت رضایتبخش را در دیمزارهای سرد رقم میزند.
بخش نظرات
دیدگاهتان را در ارتباط با این مطلب آموزشی بنویسید!