از دلایل کاهش سبز شدن بذر در مزارع کلزا، اشتباه در عمق کاشت است. برخی از کشاورزان بر این باورند که هرچه بذر کلزا عمیق‌تر کاشته شود، از سرما و خشکی در امان می‌ماند، اما واقعیت این است که بذر کلزا بسیار کوچک است و ذخیره کمی نیز دارد و توان کمی برای بیرون آمدن از خاک دارد. از طرفی، کاشت سطحی هم باعث می‌شود بذر در معرض خشکی، باد و شکار توسط پرندگان قرار بگیرد. بنابراین رسیدن به عمق مناسب، یکی از ساده‌ترین اما تأثیرگذارترین تصمیم‌هایی است که کشاورز در طول فصل کاشت می‌گیرد.
چرا عمق کاشت مهم است؟
وزن هزاردانه کلزا پایین و معمولاً بین ۳ تا ۵ گرم است. این یعنی ذخیره غذایی داخل بذر برای رساندن جوانه به سطح خاک کم است. اگر بذر بسیار عمیق کشت شود، جوانه انرژی خود را در مسیر رساندن ساقه‌چه به سطح خاک از دست داده و به سطح نمی‌رسد یا با تأخیر و ضعف زیاد سبز می‌شود. علاوه‌براین، عمق کم کاشت بذر کلزا نیز مشکل‌ساز است. در بسیاری از نواحی کشت کلزا، رطوبت سطح خاک به‌خصوص در پاییز به سرعت از دست می‌رود و بذری که در عمق یک یا دو سانتی‌متری قرار گرفته، ممکن است قبل از جوانه‌زنی خشک شده و از دست می‌رود.
اثرات عمق کاشت نامناسب بر جوانه‌زنی و عملکرد کلزا
اگر عمق کاشت درست تنظیم نشود، پیامدهایی در طول فصل زراعی خواهد داشت:
- کاهش درصد سبز شدن و مشاهده لکه‌های خالی در زمین.
- سبز شدن غیریکنواخت که باعث تفاوت در مرحله رشد بوته‌ها می‌شود.
- افزایش حساسیت به سرمازدگی و ضعف بوته‌های جوان.
- افزایش رقابت علف‌های هرز در نقاط خالی مزرعه.
- کاهش نهایی عملکرد دانه کلزا، حتی اگر سایر مراحل داشت به‌درستی انجام شده باشد.
متاسفانه، بسیاری از مشکلاتی که کشاورزان در مراحل رشد رویشی یا حتی زمان برداشت با آن روبه‌رو می‌شوند، ریشه در اشتباهاتی از جمله عمق نادرست کاشت دارد.
عمق مناسب کاشت کلزا در شرایط ایران
بر اساس تجربه و توصیه‌های علمی، عمق کاشت بذر کلزا برای شرایط مختلف پیشنهاد می‌شود:
- در خاک‌های سنگین و رسی: ۱.۵ تا ۲ سانتی‌متر
- در خاک‌های متوسط (لومی): ۲ تا ۳ سانتی‌متر
- در خاک‌های سبک و شنی یا مناطق خشک: ۳ تا ۴ سانتی‌متر (به دلیل خشک شدن سریع‌تر لایه سطحی)
نکته این است که عمق کاشت (حتی در شرایط کم‌آبی) نباید از ۴ تا ۵ سانتی‌متر بیشتر شود. در چنین شرایطی بهتر است به جای افزایش عمق، آبیاری سبکی پس از کاشت انجام تا رطوبت سطح خاک حفظ شود.
چه عواملی بر انتخاب عمق کاشت مؤثراند؟
چند فاکتور قبل از تنظیم دستگاه کارنده باید در نظر گرفته شود:
- زمان کاشت پاییزه یا بهاره است: در کشت پاییزه معمولاً رطوبت بیشتر و عمق کاشت کمتر است.
- بافت خاک: خاک‌های رسی رطوبت را بهتر حفظ می‌کنند، پس عمق کاشت باید کمتر باشد.
- نوع رقم و اندازه بذر: عمق کاشت ارقام با بذر درشت‌تر می‌تواند بیشتر باشد.
- روش کاشت: در کاشت با ردیف‌کار، امکان تنظیم عمق بهتر از بذرپاشی سنتی است.
نکاتی برای تنظیم عمق کاشت کلزا
- دستگاه کارنده را قبل از کاشت روی یک قطعه کوچک از زمین آزمایش کنید و عمق واقعی کاشت را با اندازه‌گیری دستی بررسی کنید.
- سرعت حرکت تراکتور را متناسب با نوع دستگاه کارنده تنظیم کنید زیرا سرعت زیاد باعث غیریکنواختی عمق کشت می‌شود.
- زمین تا حد امکان، یکنواخت و بدون کلوخ درشت باشد زیرا ناهموار بودن زمین باعث تغییر عمق کاشت در نقاط مختلف مزرعه می‌شود.
- عمق کاشت در بخش‌های مرطوب‌تر زمین کمی کمتر و در بخش‌های خشک‌تر کمی بیشتر باشد.
زردی و ریزش برگ کلزا؛ علل و راه‌حل‌ها
مقایسه دو منبع پروتئین: کنجاله کلزا یا کنجاله سویا؟
عملکرد کلزا در هکتار؛ نگاهی به آمارها (دیم و آبی)
بازار کلزا در ایران؛ واردات، صادرات و مسیر پیش‌رو